BILJARDA

1839. godine na Cetinju je završena izgradnja Biljarde, koja je služila za smještaj državnih institucija i rezidenciju crnogorskog gospodara Petra II Petrovića Njegoša. 


U početku se zvala Nova kuća, ali je ubrzo dobila novo ime – Biljarda, po bilijarskom stolu kupljenom 1839. godine u Beču, Njegoševoj omiljenoj igri.
Izgrađena je po planu ruskog emisara Jakova Ozereckovskog, a vrijeme u kojem je podignuta, Biljarda je bila impresivno zdanje.

Osnovni arhitektonski koncept Biljarde odgovara izgledu jednostavnog srednjevjekovnog zamka. Izdužena pravougaona kamena građevina na sprat, izuzetno skromne obrade, pokrivena olovom, ograđena je visokim kamenim zidom sa okruglim kulama na uglovima i kapijama na svakoj strani. 
Dužinom od 72,5 metara, uz širinu od 7.5 metara, sa 25 prostorija (11 na prizemlju i 14 na spratu), ostavljala je snažan utisak na posjetioce.
U našoj naučnoj literaturi, još uvijek nema detaljnog i potpunog opisa unutrašnjosti Biljarde. 
Objekat je nekad imao prizemlje i sprat sa 25 odjeljenja. Sprat su činili : “Oružnica”, Vladičina spavaća soba, Vladičina radna soba, soba sa Bilijarom, “Narodna kancelarija”, spavaća soba Njegoševog sekretara, soba namijenjena senatorima i strancima. U prizemlju su se nalazile: Vladičina kuhinja, trpezarija sa odžaklijom, prostorija za poslugu i magacin, trpezarija i “narodna kužina”.
Veći broj prostorija bio je namijenjen Senatu, perjanicima i drugim državnim organima. 

Bilijar, po kome rezidencija dobija ime, bio je smješten u glavnoj sobi,  koja će, vremenom, postati mjesto donošenja važnih odluka.

Kao rezidencija, Biljarda je služila i Njegoševim nasljednicima – knjazu Danilu, a zatim nakratko i knjazu Nikoli.
Svojevremeno, u Biljardi je radila Njegoševa štamparija, osnovana 1834. godine, a potom bogoslovija, gimnazija i đevojački institut. Početkom prošlog vijeka, korišćena je za smještaj ministarstava, a između dva svjetska rata za potrebe vojnih ustanova.

Tokom prvog svjetskog rata za vrijeme okupacije, Austrougari su 1916. godine u južnom dijelu dvorišta Biljarde napravili impresivan Reljef Crne Gore. Budući da su je diktirale vojne potrebe, Reljefna karta Crne Gore predstavlja jedinstven spomenik te vrste u Evropi. U oblikovanju reljefa, pored austrijskih stručnjaka različitog profila (potpukovnici Majer i Albert, major Sickel, inženjer Miler, narednik Šugar i akademski slikar Grabwinkler) i zarobljenih italijanskih oficira (slikari i kartografi), značajnu ulogu imao je i poznati crnogorski vajar Marko Brežanin.

Tokom čitavog jednog vijeka Crnogorci su ljubomorno čuvali Njegoševu zaostavštinu, da bi 1951. godine, u obnovljenoj vladičinoj rezidenciji, otvorili memorijalni muzej.


U Oružnici ili “komornikovoj odaji” pored karakteristicnih primjeraka oružja, topova “krnja” i “zelenka” i portreta Njegoševih savremenika - Kenja Jankovića koji je osvojio Žabljak i Njegoševog pratioca, serdara Ðuka Sredanovića, izložena je poklon zbirka oružja povodom otvaranja memorijalnog muzeja u Biljardi i stogodišnjice od smrti Petra II Petrovica Njegoša (1851 – 1951).


Senatorska dvorana odnosno Bilijarska sala je jedna od najznačajnih prostorija u rezidenciji. Tu se odvijao društveni i državni život slobodnog dijela Crne Gore.


Pored bilijarskog stola, u vitrini je izložena vladičina fotelja kupljena u Veneciji. Nogari su joj naknadno prepravljeni i podignuti za 16 santimetara kako bi visina stolice odgovarala Njegoševom stasu.


Mjesto na centralnom zidu zauzima Njegošev portret u narodnoj nošnji, rad bečkog slikara Johana Besa 1847. godine .
Takođe su izloženi portreti knjaza Danila, Njegoševog nasljednika na crnogorskom prijestolu, kralja Nikole, velikog vojvode Mirka zatim Njegošev testament, zastave, jatagani, puške, ledenice ...


Radna soba sa bibliotekom od hiljadu naslova i danas zadivljuje posjetioce. Veliki broj knjiga vladika Petar II je intenzivno koristio na devet klasičnih i živih jezika. Upravo tako široka paleta sadržaja i ličnih interesovanja Njegoša svrstavaju u red najobrazovanijih ljudi svoga doba.


Tome poseban akcenat daju Njegoševa djela - originalni rukopis Gorskog vijenca i “Noć skuplja vijeka”, jedna od najljepših ljubavnih pjesama ikada ispjevanih na našim prostorima. 


Izložen je i prevod Lamartinove “himne noći”, Njegoševa bilježnica, zlatno pero i divit. Portret Puškina, Njegoševo naoružanje i lični predmeti, dopunjavaju ovu istorijsku priču.


U sekretarevoj prostoriji centralno mjesto zauzima portret Njegoševog sekretara Jeremije Gagića, koji je u to vrijeme bio i ruski konzul u Dubrovniku. Ispod portreta su mastionica i drugi Gagićevi lični predmeti.


U spavaćoj sobi mogu se vidjeti reprezentativni primjerci zanatskog oružja, vladičin ornat, stolica za odmaranje, dio originalnog namještaja, portret mladog vladike, rad slovenačkog slikara Josipa Tominca (1833 god.) .


Posebno mjesto na bočnom zidu zauzimaju originali Njegoševih vladičanskih diploma.


U jednoj od vitrina izložen je otisak “Peruna” u vosku, novčane jedinice koju je Petar II Petrović imao namjeru da uvede kao regularnu crnogorsku monetu.


Na zidovima su i svjedočanstva Njegoševih zalaganja na polju kulture i obrazovanja  - stranice bukvara koji je štampan za potrebe prvih osnovaca, prvi crnogorski kalendar “Grlica”...


U “sobi državnosti” pored ostalog, nalaze se mape razgraničenja. Na onoj iz 1839. godine Crna Gora se vidi kao jedina slobodna teritorija na Balkanu, kojeg dijele velike imperije – Turska i Austrougarska


U uglu je izložena Njegoševa fiskalna kasa, kao simbol prvog pokušaja regulisanja državnih finansija i poreskog sistema u Crnoj Gori.


U većem broju prostorija sistematski je prikazan Njegošev životni i stvaralački hod od rodnog mjesta Njeguša do lovćenskog trona, koji mu je obezbijedio mjesto medu svjetskim velikanima.


Tu su kao autentični eksponati: škrinja Njegoševe majke, Njegoševe gusle, originalni “ testament ” kojim se Rade Tomov odreduje za gospodara Crne Gore...


Pored najstarijeg izdanja “Gorskog vijenca”, izloženi su takođe primjerci “Luče mikrokozma” i drugih ostvarenja iz Njegoševog opusa, kao i svi važniji prevodi ovih djela na druge jezike.


Danas, NJEGOŠEV MUZEJ - BILJARDA predstavlja mjesto đe posjetilac može na pravi način osjetiti vrijeme, okolnosti i uslove u kojima je veliki crnogorski svjetovni i duhovni vladar, poeta i filozof, stvarao svoja najznačajnija djela.


(dio teksta preuzet sa sajta Narodnog Muzeja Crne Gore)

* Prenošenje i dijeljenje sadržaja sa portala Art Montenegro na druge medije (portale, sajtove, štampana izdanja...) dozvoljeno je samo uz odobrenje uredništva. Po odobrenju sadržaj je moguće dijeliti samo u cjelini, bez modifikovanja teksta uz napomenu da je sadržaj preuzet sa portala Art Montenegro i uz direktan link ka tekstu.

 

Podijeli ovaj članak
Pročitajte još
Nada Stanić
Previous

Nada Stanić

Leave review
dio teksta i fotografija preuzet sa sajta: nada-st...
Read More
ĐOKONDA NA SCENI STUDIO
Next

ĐOKONDA NA SCENI STUDIO

Leave review
„Žena koja se igra“ je drama zasnovana na čudnom i...
Read More