Mirko Kujačić (1901–1987) ostaje jedna od upečatljivijih, ali relativno malo obrađenih ličnosti jugoslovenskog i crnogorskog slikarstva XX vijeka — umjetnik koji je kombinovao snažan emotivni naboj s društvenim angažmanom, i čiji su radovi danas sačuvani u nekoliko muzejskih fundusa i privatnih kolekcija.

Rođen je 2. jula 1901. godine u selu Nudo, kod Nikšića, tada u Knjaževini Crnoj Gori. Mirko je bio sin čuvenog doktora Jovana Kujačića (1869 – 1958); unuk serdara i sudije Rada Turova Plamenca (1842–1919), praunuk Marije Petrović Njegoš.

Nakon završetka Prvog svjetskog rata, Kujačić odlazi u Beograd, gdje upisuje Tehnički i Filozofski fakultet – istorija umjetnosti, te Glumačko-baletsku školu (1923). Nakratko je angažovan u Narodnom pozorištu koje ubrzo napušta.

Godine 1924. upisuje Umetničku školu kod profesora Tome Rosandića. Sljedeće godine odlazi u Pariz, gdje se usavršava na Académie Julian, Académie de la Grande Chaumière, te pohađa kurseve kod vajara Antona Burdela i čuvenog francuskog slikara i likovnog pedagoga André Lhotea. Boravak u Parizu nije bio samo akademski — Monparnas mu je bio drugi dom, mjesto susreta sa pjesnicima, slikarima i boemima. 

Po povratku iz Pariza, Kujačić postaje aktivan na beogradskoj i regionalnoj likovnoj sceni. Godine 1929. pridružuje se grupi „Oblik” i priređuje prvu samostalnu izložbu u Umetničkom paviljonu. Na Cetinju 1930. godine radi kao scenograf u novoosnovanom Banskom pozorištu. 

Njegovu sarajevsku izložbu iz 1931. godine otvorio je Tin Ujević, opisujući ga kao pustolova, prijatelja mora i hridi, čovjeka koji se ne boji osame niti jednostavnog života. Ujević ga je uporedio sa Van Gogom i Ignjatom Jobom, naglašavajući njegovu emotivnu otvorenost i stalnu želju za promjenama. 

Po povratku u Beograd 1931. godine, predaje u privatnoj gimnaziji. Bio je član grupe „Život” i učestvuje u osnivanju „Nezavisnog salona”. Ponovo je u Parizu 1937. godine kao član grupe „Maison de la culture”.

Tokom Drugog svjetskog rata, Kujačić provodi vrijeme u zatvorima i zarobljeništvu u Italiji. Od 1944. do 1948. godine živi u Ljubljani, a zatim se vraća u Crnu Goru, gdje predaje na Umjetničkoj školi na Cetinju, a zatim u Herceg Novom (1948–1951). Od 1951. godine živi i stvara u Mostaru, gdje je radio kao scenograf u Narodnom pozorištu i kao direktor Uprave za zaštitu spomeničke kulture za Hercegovinu.

Početak njegovog stvaralaštva obilježava slika „Ribari“ (1930), urađena u maniru žestokog gestualnog i kolorističkog ekspresionizma, kojom je najavio svoje socijalno i političko opredjeljenje. U tom periodu uradio je nekoliko kompozicija istog idejnog i likovno-estetskog izraza, poput „Radnici u kamenolomu“ (1935).

Početak socijalnog slikarstva na jugoslovenskim prostorima tridesetih godina XX vijeka vezuje se za njegovu izložbu održanu 1932. godine u Umetničkom paviljonu u Beogradu, gdje je, pored slika na platnu, ravnopravno prezentovana uokvirena i uramljena radnička cokula pod nazivom „Slika sa cokulom“. Na izložbi je autor pročitao Manifest koji će postati idejni rječnik slikara socijalnih tendencija okupljenih oko grupe „Život”. Godine 1934. izdao je mapu grafika „Ribari“ (21 drvorez i linorez).

Nakon rata, u Crnoj Gori i mediteranskom ambijentu, slika u duhu poetskog realizma (djela poput „Moj otac“ i „Kanli kula“), kojem će se kasnije vratiti u tzv. mostarskom periodu (1961–1987), gdje na hercegovačkim pejzažima (Mostar, Počitelj, Buna) akvarelskim nabojavanjem stvara lirski intonirane kompozicije. Osim predjela, inspiraciju nalazi u spomenicima kulturno-istorijskog naslijeđa – stećcima, koje objedinjava nazivom „Hercegovino, baštino plemenita“ (djela poput „Konjanik“ iz 1966. godine i „Dobri Radivoje“ iz 1967. godine).

Ponovni susret sa André Lhoteom u Parizu 1962. godine utiče na njegov rad, koji karakterišu geometrijska stilizacija, blaga dezintegracija forme i kompozicije, te svođenje kolorističkog registra na nekoliko osnovnih tonova (aktovi). Međutim, njegovom likovnom temperamentu odgovarao je ekspresionizam. Nakon kratkih „izleta” u poetski realizam, intimizam, sezanizam i analitički kubizam apstraktne konotacije sedamdesetih godina XX vijeka, u njegovom slikarstvu dominira gestualni, koloristički ekspresionizam, koji karakterišu žustar i širok potez, monohromne varijacije i harmonije ružičastih i violet tonova, te dramatičan unutrašnji pokret koji dovodi do deformacija forme. Tada nastaju ciklusi: „Obrazi gorštaka“, „Goloruki“, „Zamah“, „Ovako izgledaju“, u kojima likovima Crnogoraca – arhetipskim portretima gorštaka, koji kao da su iznikli iz nekih dalekih narodnih predanja, stvara galeriju portreta koje karakterišu fizionomske i psihološke osobenosti izvornog etničkog identiteta.

Mirko Kujačić i Miodrag Dado Đurić 1967.

Posebno značajan aspekt Kujačićeve biografije jeste njegova rodbinska veza sa Miodragom Dadom Đurićem (1933–2010), jednim od najpoznatijih crnogorskih i evropskih slikara. Mirko je bio Dadoov ujak, a nakon smrti njegove majke početkom 1945. godine preuzeo je brigu o tada dvanaestogodišnjem sestriću. Taj period je bio presudan – Dado je u ujaku imao i skrbnika i umjetničkog uzora. Zabilježene su i anegdote iz njihovog odnosa, koje pokazuju da je Mirko bio i strog i podržavajući, utičući na prve umjetničke korake budućeg velikana.

Samostalne izložbe Mirka Kujačića održane su u Beogradu (1929, 1930, 1932, 1964, 1985), Cetinju (1930, 1985), Sarajevu (1931), Parizu (1938), Mostaru (retrosp. 1985). Kolektivno je izlagao u zemlji i inostranstvu: Francuska, Italija, Belgija, Čehoslovačka, Poljska, Letonija, Litvanija, Estonija, Mađarska, Bugarska. Izlagao je sa ULUCG-om od 1948. i ULUBiH-om od 1951. godine.

Nagrade koje je dobio uključuju: I nagrada za plakat na I Beogradskom sajmu, Beograd; Nagrada grada Mostara „14. februar”; Dvadesetsedmojulska nagrada SR Bosne i Hercegovine, Sarajevo; kao i najveće državno priznanje Crne Gore – Trinaestojulsku nagradu (1981).

Važno je napomenuti i da je Mirkov sin, Stojan Kujačić, takođe nastavio porodičnu tradiciju i afirmisao se kao slikar, nastavljajući umjetnički put svoje porodice.

Mirko Kujačić je preminuo 8. avgusta 1987. godine u Mostaru.