15 avgusta 1910, nakon 50-godišnjice vladavine knjaza Nikole, Crna Gora je proglašena za kraljevinu, a knjaz Nikola za kralja. Tokom jubilarnih svečanosti na Cetinju je zapaženo prisustvo mnogobrojnih afirmisanih umjetnika, slikara, vajara, književnika, inače veoma poznatih ličnosti u kulturnoj javnosti svojih država.

Posebno za ovu priliku organizovana je italijanska izložba umjetnosti, industrije i poljoprivrede. U isto vrijeme na Cetinju je gostovalo nekoliko kulturno-istorijskih društava.
Pored cetinjskih, na svečanostima su angažovana: „Beogradsko pevačko društvo“, pod rukovodstvom Stevana Stojanovića Mokranjca, te domaća: „Branko“ iz Podgorice, „Bratinmstvo“ iz Bara i „Zahumlje“ iz Nikšića, kao i četiri muzičko-instrumentalna sastava.

Na svečanostima su boravili mnogobrojni fotografi, saradnici vodećih evropskih ilustrovanih časopisa. Tako je Kamilo Otolengi iz Torina zatražio dozvolu „da snimi za bioskop svečanosti jubileja“; fotograf Valter Tauš iz Sarajeva da snimi udarne događaje sa svečanosti, dok je: „g. Smodlaka, fotograf iz Kotora, pozvat na Cetinje po najvišem nalogu da snimi nekolike slike Nj. Kr. V. Knjaza Gospodara“. 
Njihovi snimci, objavljeni u mnogim evropskim listovima, predstavljaju značajna svjedočanstva o Crnoj Gori tog vremena. Pored samih svečanosti, svojim kamerama bilježili su egzotičnu ljepotu pejzaža, živopisno odjeveno stanovništvo i prizore iz svakodnevnog života.

Značajan doprinos na ovom polju dao je Rudolf Mosinger, poznati zagrebački fotograf, koga je crnogorska vlada angažovala da snimi sve važnije događaje vezane za svečanost. Od impozantnog Mosingerovog crnogorskog opusa potrebno je posebno istaći luksuzni album „Vladalačka kuća Petrović – Njegoš“, sa reprodukcijama svih vladara iz kuće Petrovića i fotografijama đece, zetova i unučadi kralja Nikole. 
Još jedan fotograf iz Hrvatske učestvovao je na jubilarnim svečanostima 1910. godine. Riječ je o Dragutinu Šimiću, fotografu Hrvatskog kraljevskog kazališta. Šimić je izradio album u kome se nalaze devet fotografija sa scenama iz prestave „Balkanska carica“, koju je zagrebački teatar izveo na Cetinju za vrijeme jubilarnih svečanosti.

Na jubilarnim svečanostima učestvovali su i mnogobrojni skulptori, medaljeri, grafičari i graveri.
Među umjetnicima čiji se rad vezuje za jubilarne svečanosti istaknuto mjesto zauzima hrvatski vajar i medaljer Rudolf Valdec (Krapina, 1872 – Zagreb, 1929).
Prilikom boravka na Cetinju 1910. godine, Valdec je izradio poprsje kralja Nikole, čemu je crnogorska štampa poklonila dužnu pažnju: 
„Profesor iz Zagreba g. R. Valdec, poznati hrvatski skulptor, onomad je otpočeo u Novom Dvoru izrađivati poprsje (bistu) Nj. Kr. V. Gospodara. Gospodar je bio milostiv, te je umjetniku ovijeh dana poklonio svaki dan pola časa, za koje je vrijeme g. Valdec prema živome liku Gospodarevome izrađivao poprsje“.

Međutim, nas Valdec interesuje više kao medaljer budući da se plaketa povodom pedesetogodišnjice braka kralja Nikole i kraljice Milene smatra jednim od njegovih najboljih ostvarenja.
Velike jubilarne svečanosti bile su povod da na Cetinju, tokom avgusta 1910. godine, gostuje „Kraljevsko zemaljsko hrvatsko kazalište“ iz Zagreba. 
Kraljevsko zemaljsko hrvatsko kazalište otpočelo je gostovanje na Cetinju 13. (26.) avgusta, Vojnovićevom dramom „Ekvinocij“, da bi narednog dana nastavilo „Bezdušnom šalom“ Sema Benelia, dramskim djelom koje je, prema najavi u štampi, trebalo biti prikazano u drugom dijelu repertoara. 
O počecima rada Hrvatskog pozorišta „Glas Crnogorca“ ukratko je obavijestio svoje čitaoce: 
„Kr. Hrvatsko zemaljsko kazalište, sa svojim itedantom g. Trešcom, stiglo je na Cetinje i već je počelo davati odobrene predstave u našem pozorištu. Do sada je dalo dvije predstave, a danas je svečana predstava „Balkanske carice“.

Za crnogorsku javnost svakako je najinteresantnije bilo izvođenje „Balkanske carice“. 
U smiraj prvog dana oficijelnog programa jubilarnih svečanosti, nakon što je u jutarnjim časovima Crnogorska narodna skupština donijela odluku da državi podari dostojanstvo kraljevine, a svom vladaru titulu kralja, Kraljevsko zemaljsko hrvatsko kazalište je 15. (28.) avgusta 1910. godine, pred punom salom u Zetskom domu, kao svoju premijeru i svečanu predstavu, prikazalo „Balkansku caricu“. Autor djela, crnogorski suveren Nikola I, koji je upravo toga dana proglašen za kralja, sa svojom svitom i uglednim gostima prisustvovao je predstavi. Nažalost, zbog obaveza međudržavnog karaktera iz bogatog programa obilježavanja jubileja, nije ostao do kraja predstave.

Na osnovu sačuvanog plakata za ovu predstavu, prvog u kome se pozorište na Cetinju tituliše kao kraljevsko, jer je upravo toga dana donesen zakon po kome je Crna Gora postala kraljevina, a sve državne institucije kraljevske, može se govoriti o protagonistima.
Predstavu je režirao Josip Bah, a igrala su poznata imena hrvatskog glumišta: Andrija Fijan (Knez Dean), Josip Štefanec (Stanko), Mihailo Marković (Ivan-beg Crnojević), Borivoj Rašković (Đorđe), Franjo Stošek (knez Perun), Josip Papić (Ibrahim-aga), dok su ženske likove igrale: Bogumila Vilhar (Danica) i Mila Dimitrijević (Marta). Ostale uloge tumačili su: Josif Anić (kapetan Jovan), Milivoj Barbarić (starac), Stjepan Lijanka (Uglješa), Andrija Gerašić (Ivo), Franjo Stipetić (guslar) i Vjekoslav Veljić (časnik i, kasnije, ranjenik)
Ulogu Danice, glavnog lika u knjaževoj drami, tumačila je Bogumila Vilhar, kćerka velikog kompozitora Franja Serafina.

Vrijedi pomenuti da je od 31. oktobra (13. novembra) 1910. godine, Kraljevsko zemaljsko hrvatsko kazalište u četiri navrata prikazalo „Balkansku caricu“ na svojoj matičnoj sceni u Zagrebu.

Proslava pedesetogodišnjice vladavine kralja Nikole i proglašenje Crne Gore za kraljevinu, predstavlja, po mišljenju mnogih naučnika, najznačajniji događaj u novijoj istoriji Crne Gore. Tom prilikom ova mala država znatno je ojačala svoje pozicije u međunarodnim odnosima i stekla svojevrstan politički kapital koji je mogao biti od značaja za njen budući razvoj. U sredstvima informisanja tog vremena, širom Evrope, a i drugih kontinenata, opširno se pisalo o pregalaštvu crnogorskog naroda, koji vjekovima drži zublju slobode na Balkanu. Najviši predstavnici evropskog javnog i političkog života – carevi, kraljevi, predsjednici vlada i ministri, književnici, umjetnici i naučnici – iskazuju priznanje, pa i divljenje crnogorskoj državi i njenom suverenu.

Izvor: 
Hrvatski umjetnici na svečanostima 1910. godine – Velimir Vujačić,
Državni Arhiv Crne Gore – Zvanične čestitke Nikoli I povodom jubilarnih svečanosti 1910 godine