Umjetnički muzej Crne Gore na Cetinju posjeduje veoma bogat fond, koji obuhvata preko tri hiljade i petsto eksponata izuzetne vrijednosti.

 Umjetnička galerija je osnovana na Cetinju 1950. godine kao najstarija i najuglednija institucija u Crnoj Gori koja je imala zadatak: da proučava razvoj likovne umjetnosti, da sakuplja, čuva i izlaže objekte od umjetničke vrijednosti, i da izborom djela pruži najpotpuniji pregled najznačajnijih likovnih ostvarenja.

U početku je djelovala u sastavu Državne biblioteke, a zatim samostalno od 1952. do 1963. kada se integriše sa ostalim muzejima Cetinja u instituciju pod nazivom Opšti muzej Crne Gore (Muzeji Cetinje, 1965), danas Narodni muzej Crne Gore (1992).

Tokom 70-tih godina Umjetnička galerija prerasta u Umjetnički muzej Crne Gore koji danas obuhvata fond od oko 3000 eksponata, među kojima su i kapitalna djela savremene Jugoslavenske i Crnogorske likovne umjetnosti.

Raznovrsnost i bogatstvo ovog fonda uslovilo je njegovu klasifikaiju po zbirkama:

Zbirka kopija fresaka, Zbirka ikona, Zbirka crnogorske likovne umjetnosti, Zbirka jugoslovenske likovne umjetnosti, Zbirka stranih autora, Zbirka Milice Sarić Vukmanović i Svetozara Vukmanovića Tempa, Zbirka karikatura, Zbirka legata, i zbirke u okviru galerije Umjetnici Jugoslavije Njegošu: likovna, primjenjena, naiva.

U okviru Umjetničkog muzeja Crne Gore posluju dvije zasebne organizacione jedinice:

CRNOGORSKA GALERIJA UMJETNOSTI “MIODRAG DADO ĐURIĆ” koja je otvorena  2012. godine u zgradi nekadašnjeg Trgoprometa. Koncipirana je kao savremeni izložbeni prostor čije su aktivnosti strukturirane kroz nekoliko segmenata – promociju djela istaknutih crnogorskih autora, izložbe koje se bave aktuelnim umjetničkim pojavama i stvaraocima na domaćoj i inostranoj sceni, realizovane u partnerstvu sa srodnim institucijama iz Crne Gore, regiona i šire. Osim izložbenog programa, poseban segment čine i razne vrste drugih programa i projekata, kao što su: tematske radionice, predavanja, projekcije i diskusije koji se osmišljavaju u saradnji sa obrazovnim i drugim srodnim institucijama iz Crne Gore i inostranstva.

GALERIJA “ATELJE DADO” osnovana je 2002. godine kao mjesto za promovisanje savremenih umjetničkih tendencija. Programi su strukturirani na nekoliko nivoa – predstavljanje djela afirmisanih domaćih i inostranih autora, promociju mladih umjetnika i tematske izložbe iz fonda Narodnog muzeja, uz prateće programe – razgovore sa umjetnicima, radionice i predavanja.

Jugoslovenska zbirka obuhvata likovno stvaralaštvo nastalo na tlu prethodne Jugoslavije, a njena prezentacija ukazuje na bogatstvo i raznovrsnost umjetničkih ostvarenja ovog specifičnog područja na kojem su vjekovna civilizacijska ukrštanja Istoka i Zapada uticala na cjelokupni duhovni i kulturni habitus.

Rukovodeći se hronološkim postulatima, stilskim izrazima i pokretima, kao i poetskim i  estetskim karakteristikama pojedinih umjetnika, prezentovana djela omogućavaju da se preko njih prati razvoj i osnovne stilske karakteristike Jugoslovenske likovne umjetnosti u periodu od kraja XIX do sedme decenije XX vijeka.

Legat Milice I Svetozara Vukmanovića nastao je kao plod entuzijazma i ljubavi prema likovnom stvaralaštvu. Kolekciju slika, grafika, skulptura i djela primjenjene umjetnosti, koju su formirali godinama, poklonili su 1964. godine Cetinju. Vremenom su je obogaćivali i upotpunjavali tako da ona danas obuhvata  220 eksponata koji predstavljaju izuzetno vrijednu cjelinu u okviru fonda Umjetničkog muzeja Crne Gore.

Prezentirana u stalnoj postavci Naconalne galerije ova zbirka dopunjava esencijalne vrijednosti antologijskog pregleda jugoslovenske i crnogorske likovne umjetnosti. Naime, likovni presjek jugoslovenskog slikarstva bio bi nepotpun bez djela visokog umjetničkog dometa koji sadrži ova zbirka, a koja predstavljaju ostvarenja umjetnika koji su bili nosioci dominantnih slikarskih pravaca XX vijeka.

Fond koji posjeduje Umjetnički muzej, pokazuje stilske i ikonografske osobenosti proizašle, prvenstveno, iz likovno estetskih karakteristika područja na kojem su nastale.

Upravo, po svom porijeklu, moguće ih je podjeliti na tri cjeline: ikone ruskog porijekla nastale u periodu od kraja XVIII vijeka do početka XX vijeka, koje su na područje Crne Gore dospjele putem masovnog importa iz Rusije u zemlje nastanjene pravoslavnim življem; italokritske ikone sa kraja XVII i iz XVIII vijeka dospjele na Crnogorsko primorje zahvaljujući razgranatim trgovačkim i kulturnim vezama sa Zapadom, posebno Italijom; ikone domaćih majstora ikonopisane u periodu od XVIII do pocetka XX vijeka. Među njima ističu se radovi ikonopisne slikarske škole porodice Dimitrijević-Rafailovic iz Boke Kotorske.

U istom odjeljku prezentirane su i slike stranih autora sa religioznom tematikom: slika na drvetu Pogubljenje Svete Genoveve iz XVII vijeka, koja pripada sjevernoevropskoj umjetnosti i djelo italijanskog slikara Ð.B. Pitonija Sveta porodica.

U ovom segmentu postavke Nacionalne galerije  nalazi se slika Sveta porodica našeg najvećeg baroknog slikara Tripa Kokolje (Boka Kotorska).

Prvi pomen Bogorodice Filermske, izuzetno vrijedne relikvije, vezuje se za red Jovanovaca i Rodos, gdje se vjerovalo u njenu čudotvornu moć kao zaštitnice ostrva.

Jovanovci je odnose sa Rodosa i poslije višegodišnjeg lutanja i traženja sigurnog utočišta, stižu sa Ikonom na Maltu. Od 1530. do pada Malte, Ikona stoluje u Birgu, a od osnivanja grada La Valete (1865) u crkvi Santa Maria. Od 1798, za vladavine cara Pavla I, pa do Oktobarske revolucije, Ikona je skoro 120 godina u posjedu carske porodice Romanova. Na Ruskom dvoru njen prvobitni jednostavni metalni okov zamijenjen je zlatnim i ukrašen dragim kamenjem. 

Poslije Oktobarske revolucije pocinje ponovo lutanje od Kopenhagena, preko ruske pravoslavne crkve u Berlinu, do riznice Karadordevica u Beogradu (1929-1941). Početkom II svjetskog rata stiže na kratko u Nikšić, a potom biva prenesena u manastir Ostrog… Danas je smještena u “plavoj kapeli”, posebno uređenom prostoru Umjetničkog muzeja Crne Gore.

Crnogorska zbirka je najbrojnija u fondu Umjetničkog muzeja.

U stalnoj postavci Nacionalne galerije prezentirana je likovnim djelima nastalim u periodu od kraja XIX vijeka do osamdesetih godina XX vijeka. Ona predstavlja svjedočanstvo o istoriji likovne kulture i stvarala c kim dostignućima umjetnika koji su svoje djelo ugradili u razvojne tokove crnogorske likovne umjetnosti.

U drugoj polovini XX vijeka u Crnoj Gori došlo je do erupcije “razbuđene likovnosti”. Saobrazno vlastitom temperamentu likovni umjetnici stvorili su posebnu vrstu ars poetike u odnosu na evropsku, koja je nastala kao odraz iskonske vezanosti za grandioznu prirodu crnogorskog podneblja i herojsku epiku crnogorskog naroda, koji su im otvorili vrata svijeta jedne sabrane duhovnosti, koja dolazi iz najzdaljenijih sfera oslobod ene podsvjesti i sna. To je uslovilo pluralizam likovnog izražavanja od ekspresionizma, intimizma, poetskog realizma, nadrealizma, modernog klasicizma i romantizma, do asocijativnih i apstraktnih formi izražavanja što se, neminovno, odrazilo na prezentaciju njihovih djela.

Polazeći od poštovanja evropskog klasičnog slikarstva Milo Milunović stvorio je umjetničko djelo izuzetne vrijednosti kao nezavistan, harmoničan, skladan i jedinstven estetski fenomen realizovan na principima arhitektonike kompozicije, crteža i mase. “Svijetlo, forme, boje, linije i proporcije” iskristalisali su se kao osnovni likovni problemi koje je riješavao do kraja života. Umjetnički muzej Crne Gore posjeduje značajan fond likovnih ostvarenja kojima se može sagledati bogatstvo i raznovrsnost njegovog slikarskog opusa koji možemo pratiti od najranije sačuvanog  rada “Kokoši” (1910/11). Rane slike nastale u periodu od 1910. do 1918. godine pokazuju sponatnost slikarskog izražavanja kroz impresionistička, poentilistička i ekspresionistička istraživanja.

Prilikom drugog boravka u Parizu (1926 – 1932) prvobitna neoklasicisticka strogost se gubi. Napušta figuru i radi, iglavnom, enterijere, mrtvu prirodu i pejzaž.

Poslije 1946. godine Milunovič “postaje sasvim ličan”. Nastaje njegova poslednja “mediteranska faza”. Ne narušavajuci mir modernog klasicizma on uvodi ekspresivnu igru oštrih linija i kolorit koji predstavlja “psihički heliotropizam”, potrebu da sunce, kao izvor svjetlosti i života, svojom vatrom očisti i oplodi. Osvjetljenje dolazi iz predmeta na slici, koji dobijaju asocijativno i simboličko značenje.

Prezentiranim djelima Petra Lubarde u Nacionalnoj galeriji istaknuta je likovna vrijednost njegovog slikarskog opusa, kao i snaga njegove duhovnosti kojom na impresivan način daje osnovni pečat crnogorskom egzistencijalnom i duhovnom nacinalnom biću.

Slike koje izlaže na antologijskoj izložbi u Beogradu 1951. predstavljaju prekretnicu u razvoju savremene jugoslovenske umjetnosti. Teme koje koristi kao prevod za svoje slikarske vizije bile su velike kompozicije bitaka iz nacionalne istorije i krševiti crnogorski pejzaž. Slike “Noć u Crnoj Gori”, 1951, i “Između dana i noći”, 1955. predstavljaju remek djela Lubardinog likovnog stvaralaštva.

U bijeloj kori mediteranskog krša on nalazi stalnu inspiraciju. Napušta sve viđeno i doživljeno dajući mu jednu novu dimenziju. Okrece se svijetu nesvjesnog i sna – svijetu simbola. Njegovo slikarstvo kao deskripcija realnosti transponovane u likovni jezik ritma, linije i boje, i simbole dana i noći, dobra i zla, psihološkog rata svjesnog i nesvjesnog, ukazuje  na Lubardinu snagu da na najvirtouzniji način izrazi svoje mitske vizije koje prodiru u tamu kao svjetlost uperene u noci nesvjesnog “Uvijek se borimo sa nekim mrakom i težimo da ga osvjetlimo” (P. Lubarda). 

Kao umjetnik Branko Filipović – Filo se firmirao u atmosferi poetike enformela, tokom druge polovine pedesetih godina, mada ni u to vrijeme niti pak kasnije, nije robovao nikakvim striktnim idejama, niti jezicko – stilskim doktrinama.

​Naprotiv, prema osnovnim jezičkim  matricama zauzimao je poziciju slobode i, paradoksalno, upravo ta sloboda možda je bila osnovni razlog što u njegovom stvaralaštvu nije bilo nikakvih radikalnijih zaokreta, rezova, cenzura, nego je ono, zapravo, izrazito obilježeno znakovima kontinuiteta, osobinama jednog dosljednog slikarsko-umjetničkog stava.

Za razliku od slika nastalih u peiodu enformela, koje su težile monohromiji (crnoj, bijeloj, tamnosmedoj), Filove slike poslije 1970. godine izrazito su koloristicke, a kao da su njihova najbolja izdanja upravo one veliog formata, koje su nastajale krajem osamdesetih i tokom devedesetih godina. te slike su zapravo moćna energetska bojena tijela u kojima dominiraju crvene i plave harmonije (posebno na “venecijnskoj” izložbi) obasjane baroknom svjetlošću koja iz slike isijva kao elemenat same boje, i koja doprinosi opštem komešanju i dinamizmu prizora.

Par prostorija posvećeno je i radovima Dada Ðurića, koji pripada plejadi najvećih savremenih slikara nadrealne konotacije i najznačajnijih svjetskih vizionara iz domena fantastike “therible”. Svojom bogatom imaginacijom i virtuoznom tehnikom izvodenja otvorio vrata nemogućem.

Posmatrano u cjelini Dadovo likovna djela predstavljaju konačno i neprikosnoveno ishodište njegovih traganja za egzistencijalnom suštinom. To je svijet truljenja, raspadanja, koje se javlja kao apokalipticna vizija, pandan strahotama i užasima koje sobom nosi savremena civilizacija. U crtežima, slikama, grafikama, u novije vrijeme u skulpturi i asemblažima, otkriva svijet mističnog dijaloga koji se neprekidno vodi između naše svijesti i savijesti, oživljava kataklizmicne vizije i somnambulni i sablasni bestijarij amorfnih i antropomorfnih mutacija.

Dok Crna Gora za njega predstavlja fundamentalni princip samosvojnosti, ljubav prema prirodi kao univerzalnoj kategoriji, muzici i poeziji, predstavlja vlastiti izbor, smisao u traganju za suštinom vlastitog integriteta. Od Jaspers-a, Ponty-a, Hideggerd-a preuzeo je shvatanje o propasti i ugroženosti duha, o sveopštoj besmislenosti ljudskog opstanka, polazeći odêtre-en-soi (bića po sebi), od materije koja je “nešto masivno, teško, intenzivno, gnjecavo i nadiruće, što teži da sve što jeste nivelira, proguta i uklopi u sebe”.

Tekst preuzet: http://www.mnmuseum.org/