Dženis Džoplin - Bijela kraljica bluza

Nedavno se navršilo 49 godina od smrti fenomenalne američke rok i bluz pjevačice, tekstopisca i muzičkog aranžera Dženis Džoplin (Janis Lyn Joplin, 1943 - 1970)


Časopis „Roling stoun" uvrstio je Džoplinovu na 46. mjesto na listi 100 najvećih umjetnika svih vremena 2004. godine, te na 28. mjesto na listi 100 najboljih pjevačica svih vremena 2008. godine. Njena verzija pjesme „Me and my Bobby McGee“  posthumno je dospjela na prvo mjesto američke top-liste singlova. Godine 1995, posthumno je proglašena za člana Kuće slavnih rokenrola u Klivlendu, a 2005. dodijeljena joj je i Gremi nagrada za životno djelo.


Karijeru je počela ranih šezdesetih kao folk i bluz pjevačica po klubovima San Fransiska. Svjetsku slavu je stekla krajem šezdesetih godina 20. vijeka, kao pjevačica psihodeličnog esid rok benda Big Brother and the Holding Company. Kasnije je nastupala i kao solo pjevačica uz pratnju bendova The Kozmic Blues Band i The Full Tilt Boogie Band.


U kratkoj profesionalnoj karijeri koja je trajala svega četiri godine, proslavila se brojnim hitovima, a neki od najvećih su „Down On Me“, „Bye, Bye Baby“, „Piece of My Heart“, „Try (Just A Little Bit Harder“), „Maybe“, „To Love Somebody“, „Mercedes Benz“, „One Night Stand“, „Raise Your Hand“ i „Me and Bobby McGee“. Tokom karijere objavila je četiri studijska albuma, od kojih je posljednji izdat posthumno i pet singlova.


Dženis je imala buntovan i neuobičajen stil tipičan za hipi pokret tog vremena. Hronični alkoholizam i konzumiranje teških droga uzrok su njene prerane smrti. Preminula je 4. oktobra 1970. godine u hotelskoj sobi u Los Anđelesu od posljedica predoziranja heroinom u 27. godini života.

Dženis je rođena u malenom gradiću Port Artur u američkoj saveznoj državi Teksas, 19. januara 1943. od oca Seta i majke Doroti. Dženis je ljubav prema muzici naslijedila upravo od roditelja. Njena majka je tokom studentskih dana nastupala u brojnim mjuziklima, imala je čak i ponude da se profesionalno bavi muzikom, ali ih je odbila. 


Roditelji su bili zadovoljni jer je Dženis od najranije mladosti pokazivala samostalnost i nezavisnost.

Iako je bila uzoran učenik tokom srednješkolskog obrazovanja u školi Tomas Džeferson u svom rodnom gradu, Dženis se svojim ponašanjem i stavovima ipak izdvajala iz mase. Družila se uglavnom sa starijim učenicima i uvijek su to bili muškarci. Bez dlake na jeziku, uvijek je javno izražavala svoje stavove zbog čega je često nailazila na osude i nerazumijevanje. Često je i sama u intervjuima naglašavala koliko je odudarala od tadašnjeg klišea: „Čitala sam, slikala i nisam mrzjela crnce. Jednostavno nisam se uklapala u to vrijeme i u to mjesto“.


Kao tinejdžerka osnovala je grupu mladih, koju je sama nazvala grupom beskućnika. Klub je za kratko vrijeme postao veoma popularan među omladinom drugačijih pogleda na svijet. Bio je to andergraund klub poklonika savremenih pogleda na svijet, nove književnosti i moderne poezije, klub gdje se slušao crnački bluz i folk i gdje se praktikovala savremena umjetnost u njenim najslobodnijim varijacijama.


Preko kolege iz kluba Grenta Lajonsa Dženis se upoznala sa muzikom bluz legendi Hudija Ledbetela (poznatijeg kao Ledbeli) i Besi Smit što je umnogome uticalo na njenu ljubav prema bluzu i uopšte na njeno buduće bavljenje muzikom. Ubrzo je i sama počela da se bavi bluzom pjevajući u horu, iako je to na početku sakrivala od ostalih. Pjevajući u lokalnom horu proširila je muzički repertoar na tada popularne pjevačice Odetu i Big Mama Tornton.


Nastupajući po brojnim manjim klubovima, veoma rano je stekla profesionalne navike i vještine, ovladala je „svijetom muzike“ i bila riješena da ga dovede do savršenstva. Iako nije znala da čita note i nije imala nikakvo profesionalno muzičko obrazovanje, prema riječima njenog biografa Ričarda Hjuza, Dženis je imala nevjerovatan osjećaj za ritam i nevjerovatan talenat, živjela je bluz.

U decembru 1962. u kući jednog od svojih prijatelja Dženis je snimila svoju prvu pjesmu. Bila je to bluz kompozicija What Good Can Drinking Do, koju je Dženis otpjevala u maniru svog idola Besi Smit.

Nakon što je u jednim univerzitetskim novinama izašao članak koji je na veoma loš način opisao njen način života, Dženis je već u januaru 1963. odlučila da napusti fakultet. Nekako u isto vrijeme kada je napustila fakultet, u Ostinu je boravio njen prijatelj Čet Holms koji je došao iz San Fransiska. Dženis ubrzo napušta Teksas i zajedno sa Četom odlazi za San Fransisko.

Boraveći u San Fransisku Dženis je upoznala veliki broj bluz muzičara, a posebno su bila važna njena poznanstva sa Piterom Olbinom i Džejmsom Gorlijem sa kojima će u budućnosti biti dio grupe Big Brother & the Holding Company.


Početak 1963. godine pored manjih nastupa u lokalnim klubovima, obilježio je ljetnji nastup na festivalu u Monteru, ali i manji problemi sa zakonom. Tokom jeseni po prvi put je nastupila uživo u jednoj lokalnoj radijskoj emisiji.

Jedno vijreme početkom 1964. provela je u Njujorku, povremeno nastupajući u klubu Slug’s, čitajući Ničea i Hesea.

Po povratku u San Fransisko u junu 1964. Dženis i Kaukonen su napravili svoj prvi album u bluz maniru. Međutim u to vrijeme njena zavisnost od narkotika se naglo povećala. Kokain, razne psihoaktivne droge i enormne količine alkohola pretvorili su je u „nakazu“. Ličila je na skelet. Zabrinuti zbog njenog bolesnog izgleda, prijatelji su uspjeli da je nagovore da se u proljeće 1965. vrati u rodni Port Artur kod roditelja. 
Njena sestra Lora je kasnije pričala kako je nakon povratka kući Dženis bila depresivna i uplašena, stidjela se same sebe. Pred roditeljima se nikada nije pojavljivala u kratkim rukavima, da ne bi vidjeli tragove igli na njenim rukama. Iste godine upisala je studije sociologije na Lamarskom univerzitetu u Bomonu, gdje je studirala godinu dana. Tokom studija povremeno je odlazila u Ostin gdje je nastupala u klubovima prateći sebe na gitari. Jedan od njenih nastupa čak je ocijenjen u magazinu „Austin American-Statesman“.


Iste godine snimila je sedam pjesama, od kojih su šest bile obrade (uključujući i „Cod'ine“ od Bafi Sent Mari) i jedna autorska kompozicija „Turtle Blues“. Ove pjesme su uvršene u album koji je Džejms Gorli objavio 1995. pod naslovom This is Janis Joplin 1965.


U to vrijeme u San Fransisku je formiran psihodelični rok bend pod imenom Big Brother and the Holding Company čiji menadžer je postao upravo Čet Helms. Bend je ponudio Džoplinovoj ulogu vokala u bendu, na što je ona i pristala i pridružila se bendu 4. juna 1966. Godine.

Dogovor među članovima benda je bio da droge budu strogo zabranjene u prostorijama gdje je bend vježbao. Činilo se da je njenoj narkomanskoj fazi napokon došao kraj.

Tokom karijere u Big braderu Dženis je vokalno sazrela u smjeru koji je željela, jer članovi benda su joj puštali tu slobodu da pjeva na način na koji ona želi. Nikada je nisu ograničavali u jednom pravcu.


Na jednom od koncerata u februaru Dženis upoznaje frontmena grupe Country Joe and the Fish Kantri Džo Makdonalda sa kojim je bila u vezi nekoliko narednih mjeseci.U tom periodu grupa je imala brojne nastupe uglavnom po gradovima na zapadnoj obali.

Svojevrsna prekretnica u karijeri Dženis Džoplin bio je nastup Big bradera na festivalu u kalifornijskom Montereju 17. juna 1967. Reakcije publike i kritike na njen nastup su bile toliko pozitivne da su nastupili i sljedeće večeri samo da bi režiser Don Alan Penibejker mogao da snimi nastup.


Nakon nastupa u Montereju, grupa je potpisala ugovor sa producentskom kućom Columbia Records koja se obavezala da će finansirati njihova naredna tri studijska albuma. Stari ugovor sa Mejnstrimom je poništen, a nova producentska kuća je objavila njihov prvi album Big Brother and the Holding Company koji je pomalo neočekivano naišao na veoma mlak prijem kod publike i zauzeo tek 60. mjesto na američkim top-listama. Mnogi kritičari su primjećivali i razliku u talentima i muzičkim kvalitetima između članova benda.

Rad na drugom albumu započeo je tokom marta mjeseca 1968. pod producentskom palicom Džona Sajmona. Međutim već tokom snimanja albuma vidjelo se da je Dženis glavna zvijezda, a da ostatak benda predstavlja tek prateću ekipu, što je djelimično umrtvilo atmosferu u bendu. Dženis je strašno željela ovaj album, željela je da sve ispadne kako treba, uvijek je prva dolazila na snimanja, a posljednja odlazila iz studija. Aktivno je Učestvovali i u pisanju tekstova.


Album je naišao na odlične reakcije publike. Nepunih mjesec dana po objavljivanju dostignut je milionski tiraž, a 12. avgusta je dospio na prvo mjesto Bilbordove liste najprodavanijih albuma i na toj poziciji ostao narednih osam nedjelja, a najveći pojedinačni uspjeh ostvarila je pjesma Piece of My Heart koja je zauzela 12. mjesto Bilbordove top 100 liste.


Nakon učešća na art festivalu u San Fransisku 31. avgusta i 1. Septembra, Dženis je izjavila da želi da napušti grupu. Posljednji zvanični nastup sa bendom Dženis je imala na Family Dog festivalu 1. decembra 1968. godine. Niko od članova benda nije bio iznenađen njenom odlukom.

Nakon raspada Big bradera, Džoplinova zajedno sa Endruom okuplja novi bend koji su nazvali The Kozmic Blues Band. Pored njih dvoje članovi benda su postali i saksofonist Teri Klemens, bubnjar Roj Markovic, trubač Teri Hensli, orguljaš Ričard Kermod i bas-gitarista Kejt Čeli.


Početak uspješne evropske turneje 1069. ujedno je značio i „veliki kambek“ Džoplinove porocima, posebno heroinu i alkoholu. Kako je kasnije pisala njena ljubavnica Pegi Kaserta, Dženis je u tom periodu na heroin trošila i po 200 dolara dnevno. Alkohol i heroin su se sve negativnije odražavali na njen glas i ponašanje, a što je posebno došlo do izražaja tokom snimanja novog albuma.

Džoplinova je zajedno sa članovima benda nastupila na festivalu Vudstok u noći sa 16. na 17. avgust 1969. gdje je predstavljena kao jedna od u to vrijeme najvećih muzičkih zvijezda. Odlično raspoložena Dženis je pred više od 200.000 gledalaca otpjevala 10 pjesama uključujući i velike hitove Summertime i Ball and Chain koje su uvrštene na album Woodstock Experience. Dženis je novinarima govorila kako je to bio najbolji dan u njenom životu!


Posljednji zajednički nastup sa članovima Kozmik bluz benda održala je 21. decembra 1969. pošto se grupa nepunih mjesec dana kasnije raspala. Dva dana ranija održala je solo koncert na kom su joj se na sceni pridružili bluz izvođači Džoni Vinter i Pol Baterfild.

U februaru 1970. zajedno sa prijateljicom Lindom Grejvenajts, odlazi u Brazil, gdje je trebalo i konačno da se oslobodi zavisnosti od droga i alkohola. U Brazilu je upoznala američkog globtrotera Dejvida (Džordža) Nihausa, sa kojim je ubrzo započela romantičnu vezu.


Po povratku u Sjedinjene Države, par se nastanio u Larksperu, u Kaliforniji. Međutim, nedugo po povratku iz Brazila, Džoplinova je opet počela da konzumira alkohol i heroin.

U međuvremenu je formirala novi bend koji je nazvala Full Tilt Boogie Band, a koji je uglavnom bio sastavljen od mladih i perspektivnih muzičara iz Kanade. 

Dženis Džoplin je zajedno sa svojim novim Ful tilt bugi bendom učestvovala na velikoj koncertnoj turneji kroz Kanadu, od 28. juna do 4. jula 1970. godine. a kritičari su ooznačili kao njene najbolje nastupe ikada.

Posljednji javni nastup sa Ful tilt bendom imala je 12. avgusta na stadionu Harvard u Bostonu (Masačusets).


Tokom septembra i oktobra 1970. Dženis je zajedno sa bendom u studiju u Los Anđelesu započela rad na novom albumu. Producent je bio čuveni Pol Rotšild koji je u to vrijeme radio za neke od najpopularnijih muzičara, poput grupe Dorsi. Iako je Dženis preminula prije nego što su sve numere u potpunosti bile završene, još uvijek je bilo dovoljno materijala da se sastavi cio album.

Album pod naslovom „Pearl“ (Biser) objavljen je posthumno tokom januara 1971. godine. Bio je to ubjedljivo najprodavaniji i najpopularniji album u cijeloj muzičkoj karijeri Dženis Džoplin.


Njena veza sa znatno mlađim 21-ogodišnjim studentom sa Berklija Setom Morganom, koji se bavio i preprodajom heroina, trebala je da se okonča brakom u septembru iste godine.


U subotu 3. oktobra, Džoplinova je bila u studiju gdje je preslušavala instrumentalnu verziju pjesme Buried Alive in the Blues koju su članovi benda snimili nedjelju dana ranije. Dženis je bila umorna taj dan i dogovorila se sa menadžerom Polom Rotšildom da svoju vokalnu dionicu za pjesmu snimi sjutradan. Nešto kasnije, istog dana Dženis je saznala da se njen vjerenik Morgan viđao sa nepoznatom ženom u njihovom zajedničkom stanu u Larksperu. 


Nakon što se sjutradan nije pojavila u studiju, u vrijeme zakazano za snimanje, Rotšild je poslao menadžera benda Džona Kuka u njen hotel da vidi šta se dešava. Njen Porše 356C kabriolet bio je parkiran ispred hotela. Kuk je zatekao Dženis Džoplin mrtvu, na podu njene sobe broj 105. Službeni uzrok smrti je bilo predoziranje heroinom i velikim količinama alkohola.


Njena iznenadna smrt, u momentu kada je imala svega 27 godina, iznenadila je brojne ljubitelje njene muzike, i šokirala cio muzički svijet. Svega 16 dana prije njene smrti, iznenada je preminuo još jedan velikan muzičke scene Džimi Hendriks, takođe u 27-oj godini.


* Prenošenje i dijeljenje sadržaja sa portala Art Montenegro na druge medije (portale, sajtove, štampana izdanja...) dozvoljeno je samo uz odobrenje uredništva. Po odobrenju sadržaj je moguće dijeliti samo u cjelini, bez modifikovanja teksta uz napomenu da je sadržaj preuzet sa portala Art Montenegro i uz direktan link ka tekstu.

 

Podijeli ovaj članak
Pročitajte još